– NOKTALAMA İŞARETLERİ :

1. NOKTA :

– Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.

– Yazılarında zaman zaman toplumsal ve ekonomik sorunlara da değinir.

– Bazı kısaltmaların sonunda kullanılır.( Birden çok sözcükten oluşan özel adların
kısaltmaları hariç )

– İng.
A.B.D
– Mah.

– Sayıların sonunda kullanılır.

– 2. katta oturuyorlar.

– Tarihlerin yazılışında gün , ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için
kullanılır.

– 11.04.1994

– Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır.

– 09.30

2. VİRGÜL :

– “ Eş görevli kelime ” ve kelime gruplarının arasına konur.

– Fırtınadan , soğuktan , karanlıktan ve biraz da korkudan sonra bu sıcak , aydınlık
, sevimli odanın havasında erir gibi oldum. ( Halide Edip ADIVAR , Kalp Ağrısı )

– “ Sıralı cümleleri ” birbirinden ayırmak için kullanılır.

– İçeri girdim , her yeri aradım , onu bulamadım.

– Cümle içinde “ ara sözleri ve cümleleri ” ayırmak için kullanılır.

– Sevdiği arkadaşı , Ayşe , ona kitap hediye etti.

“ Anlama güç katmak için ” yinelenen sözcükler arasına konur.

– Aksam , yine akşam , yine akşam ( Ahmet HAŞİM )
Göllerde bu dem bir kamış olsam.

– “ Hitap ” için kullanılan sözcüklerden sonra konur.

– Sayın Vali ,

– Değerli Arkadaşım ,

– Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak “ ret , kabul ve teşvik ” bildiren
kelimelerden sonra kullanılır.

– Peki , senin dediğin gibi olsun.

– Hayır , şimdi anlatamam

– Cümlede anlam karışıklığını gidermek için kullanılır.

– Küçük , çam ağacının ardına saklanmıştı.

3. Noktalı Virgül :

Cümle içinde virgülle ayrılmış bir tür veya grupları birbirinden ayırmak için
kullanılır.

– Marketten domates, biber , marul ; ayva , portakal , elma aldık.

Ögeler arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

– At ölür , meydan kalır ; yiğit ölür şanı kalır.

“ Ama , fakat , çünkü , ancak … ” bağlaçlarla bağlanan cümlelerde bu
bağlaçlardan önce kullanılır.

– Sınavı kazandı ; çünkü çok çalıştı.

4. İki Nokta :

– Kendisinden sonra “ örnek ” verilecek cümlenin sonuna konur.

– Ege Bölgesi’nde birçok ürün yetişir : üzüm, zeytin , incir , tütün …

– Kendisinden sonra “ açıklama ” yapılacak cümlenin sonuna konur.

– Sanatçının temel görevi şudur : Topluma iyiyi , doğruyu gösterir.

– Edebi eserlerdeki “ karşılıklı konuşmalarda ” konuşan kişinin adından sonra konur.

– Bilge Kağan : Türklerim , işitin !

UYARI : İki noktadan sonra örnek verilecekse sözcük küçük harfle , iki noktadan
sonra açıklama yapılacaksa cümle büyük harfle başlar !

5. Kesme İşareti :

– Özel isimlere gelen “ çekim eklerinin ” ayrılmasında kullanılır.

– Yarın akşam İzmir ’ e gideceğiz.

– Bu konuda bir de Ayşe’nin fikrini alalım.

UYARI : Eğer “ özel isim ” yapım eki almışa bu ek (‘) ile ayrılmaz.

Özel isim , yapım ekinden sonra “ çekim eki ” alırsa yine (‘) ile ayrılmaz.

– Türkçenin zenginlikleri…

UYARI : Özel adlara getirilen “ – ler ” eki “akrabalık , aile yakınları ” anlamı
içeriyorsa (‘) ile ayrılmaz.

– Bu akşam Ahmetlere gideceğiz.

– Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur.

– ABD’ ye gitti.

– 8’ inci madde…

6. Ünlem İşareti : 

“ Sevinç , acı , korku , şaşma ” gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna
konur.

– Ne mutlu Türküm diyene !

– Aman Allah’ım !

Not 1 : Ünlem işareti , seslenme ve hitap sözlerinden sonra konulabileceği gibi “ cümlenin sonuna ” da konabilir.

– Arkadaş , biz bu yolda türküler tuttururken sana uğurlar olsun , ayrılıyor
yolumuz ! ( Faruk Nafiz ÇAMLIBEL)

Not 2 : Bir söze “alay , küçümseme ” anlamı kazandırmak için parantez
içinde ( ! ) kullanılır.

– Adamın bu yaptıkları akıllıca ( ! ) gerçekten.

– Ne kadar nazik ( ! ) bir insan.

7. Soru İşareti :
– “ Soru bildiren ” cümlelerin sonuna konur.

– Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer ?
( Ahmet HAŞİM , Merdiven )

– “ Soru , vurguyla belirttiği zaman da ( ? ) kullanılır.

– Adınız ?

– Mesleğiniz ?

– Soru bildiren cümle veya sözlerde bazen cevabın ne olacağı , sözün
gelişinden belli olur. Bu tür cümlelerin sonunda da ( ? ) kullanılır.

– Haksız mıyım?

– Liderler içinde Atatürk gibisi var mı ?

– Bir bilginin , şüpheyle karşılandığı , kesin olmadığı durumlarda ( ? )
kullanılır.

– Fuzuli 1496 ( ? ) yılında doğmuş

Uyarı 1 : “ mı , mi ” ; “ – ınca , – ince ” anlamında ( zarf – fiil işleviyle kullanıldığı
zaman ) “ Soru işareti ” kullanılmaz.

– Hava açtı mı onu evde tutamazsınız.

Uyarı 2 : Soru ifadesi taşıyan “ sıralı ve bağlı cümlelerde ” soru işareti en sona
konur !

– Çok yakından mı bu sesler , çok uzaklardan mı ,
– Üsküdar ‘ dan mı , Hisardan mı , Kavaklar ’dan mı ?

( Yahya Kemal BEYATLI )

8. Üç Nokta :

– Tamamlanmamış cümlelerin “ sonunda kullanılır.

– Bahar geliyordu. Dışarıda güneşli bir hava , renk renk çiçekler …

– “ Benzer örneklerin sürdürülebileceğini ”göstermek için kullanılır.

– Bahçede birçok meyve ağacı var : elma , ayva , kiraz …

– “ Söylenmek istenmeyen ” sözler yerine kullanılır.

– Bu sözleri … söylemiş olabilir.

9. Tırnak İşareti :

– Cümle içinde “ başkasına ait sözlerin aktarılmasında ” kullanılır.

– Herder : “ Eğer zamanın içinde yaşıyorsak onunla ilerlemeye mecburuz. Aksi halde o bizi sürükler. ” diyor.

Uyarı 1 : “ Aynen alınmayan ” sözler ( “ ) içinde gösterilmez.

– Bizimle gelemeyeceğini söyledi

– Cümle içinde geçen “ kitap , dergi ” isimleri ( “ ) içine alınabilir.

– Yazarın , “ Aşk– ı Memnu ”romanını zevkle okudum.

Uyarı 2 : Tırnak içerisine alınan ifadelerde ayrıca kesme işareti kullanılmaz.

– Ahmet HAŞİM’ in “ O belde ” sini okumalısın.

– Cümlede “ önemsenen , vurgulanmak istenen sözcükler ” ( “ ) içine alınabilir.

– Sanatçıların kullandıkları takma adlara , “ mahlas ” adı verilir.
10. Parantez ( Ayraç ) :

– Cümle içinde bir sözcüğün “ eş anlamlısı ” verilirse kullanılır.

– Bu dizede teşbih ( benzetme ) yapılmış.

– Cümledeki herhangi bir sözcüğün “ açıklanması ” durumunda kullanılır.

– Türkçede bir isim ve bir yardımı eylemle ( et – , eyle – , ol – , kıl – ) kurulan
ifadeler birleşik eylem oluştururlar.

– Cümle içinde kullanılan tarihler ya da bir sözcüğün anlamıyla ilgi noktalamalar ( )
içine alınır.

– Yunus Emre 13. , 14. yy zaman diliminde ( 1240 – 1320 ) yaşamıştır.

– Çok dürüst ve saygılı ( ! ) bir insandı.

– “ Yabancı sözcüklerin “ okunuşu ( ) içinde gösterilir.

– Montaigne ( Monteyn ) ünlü bir deneme yazarıdır.

– Tiyatro metinlerinde “ hareketleri anlatan bölümler ( ) içine alınır.

– Adam ( Başını öne eğerek ) : “ Bilmiyorum ” dedi.

11. Kısa Çizgi :

“ Anlam ilişkisi ” bulunan sözcükler arasında kullanılır.

– Aydın – İzmir yolu ,

– Ural – Altay dil grubu.

“ Ara sözleri , ara cümleleri ” ayırmak için kullanılır.

– Eylül romanı – bu romanı büyük bir zevkle okumuştum – ilk psikolojik romanımızdır.

“ Satıra sığmayan kelimeler bölünürken ” kullanılır.

– Soğuktan mı titriyordum yoksa heyecandan, üzüntü –den mi bilmem ?

Dil bilgisinde “ kökleri ” “ ekleri ” ayırmak için kullanılır.

– Büyü – k
– Mut – lu – luk

Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır. 

– Başar –

– Çalış –

Dil bilgisinde “ eklerin başına ” konur.

– “ –den , -an , – en ”

Dil bilgisinde “ heceleri göstermek ” için kullanılır.

– Ya – zar – lık ,

– Prog – ram

“ Adres ” yazarken “ semt ile şehir arasına ” konur.

– Merzifon – AMASYA.

12. Uzun Çizgi : ( Konuşma Çizgisi )

Yazıda satır başına alınan “ konuşmaları ” göstermek için kullanılır.

– – Sende bizimle gelecek misin?
– – Neden gelmeyeyim?

– – Hiç , sordum sadece.

Uyarı : Konuşmalar , tırnak içinde verildiği zaman “ uzun çizgi kullanılmaz ”

– Ayşe Hanım : “ Sen de bizimle gelecek misin ? ” dedi.

Soru 1 :

Burada şu konuya açıklık getirmek gerek ( ) Din ve dünya işlerinin sınırı nedir ( )
Laiklik kimilerinin sandığı gibi dine aykırı bir ilke midir ( ) yoksa yeni durumlar , yeni
gelişmeler karşısında onu kendi özüne uygun biçimde yorumlama eğilimi midir ( )

Bu parçadaki parantez içi boşluklara aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama
işaretleri sırasıyla getirilmelidir ?

a) (.) (?) (;) (?) b) (…) (?) (;) (?) c) (:) (…) (,) (?)

d) (:) (?) (,) (?) e) (.) (?) (?) (?)

CEVAP : D

Soru 2 :

Bu durumda şu sonuca varmalıyız ( ) İnsanlar , el işaretleriyle ve sözcüklerle ( )
hayvanlar ise anlamsız seslerle ( ) klasik davranışlarla ve koku alma yoluyla iletişim
kurabilirler ( )

Yukarıdaki parantezlerle belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden

hangileri sırasıyla getirilmelidir ?

a) (:) (;) (,) (.) b) (:) (,) (,) (…) c) (.) (,) (,) (.)

d) (;) (-) (;) (.) e) (;) (,) (,) (.)
CEVAP : A